AIESEC Polska – trudne początki 1971-1973

Droga do członkostwa

Starania o wprowadzenie Polski do AIESEC rozpoczęły się już w latach 1960-tych. W ramach Zrzeszenia Studentów Polskich (ZSP) istniała wówczas organizacja pod nazwą Komitet Koordynacyjny Studentów Uczelni Ekonomicznych (KKSUE). Komitet zajmował się sprawami kół naukowych i praktyk międzynarodowych w uczelniach ekonomicznych w skali ogólnopolskiej. Jako kluczowe zadanie postawił sobie wstąpienia Polski do AIESEC. Nie było to wówczas takie proste. W tym czasie panował realny socjalizm a świat pozostawał w stanie „zimnej wojny” między Wschodem a Zachodem. Kontakty międzynarodowe organizacji studenckich byłe poddane ścisłej kontroli  przez władze polityczne.

Dla studentów uczelni ekonomicznych dodatkowym bodźcem dla starań o członkostwo w AIESEC był fakt, że studenci uczelni technicznych mieli możliwość wyjazdu na praktyki zagraniczne już od 1959 r., gdy Polska przystąpiła do podobnej do AIESEC organizacji IAESTE. Jednakże w przeciwieństwie do nauk ścisłych, kierunki ekonomiczne były uznawane jako szczególnie podatne na zachodnie wpływy ideologiczne. Dodatkowo, niechęć ówczesnych władz wiązała się osobą Waltera Hallsteina, który w tym czasie był członkiem Międzynarodowej Rady Doradczej AIESEC. Ten niemiecki polityk był bowiem twórcą tzw. „doktryny Hallsteina”. Zakładała ona, że Niemcy Zachodnie nie utrzymują stosunków dyplomatycznych z krajem, który uzna Niemcy Wschodnie, należące do Bloku Sowieckiego.

Trzeba podkreślić, że w tym czasie postawa międzynarodowych władz AIESEC była bardzo przyjazna i zachęcająca do podejmowania starań o członkostwo. Polscy studenci mogli wyjeżdżać na praktyki, które nie zostały wykorzystane w ramach corocznej wymiany na Kongresie. Nie były one szczególnie atrakcyjne (głównie do ówczesnej Jugosławii) ale i tak cieszyły się ogromnym wzięciem.

Zostajemy członkiem AIESEC

Sytuacja polityczna uległa radykalnej zmianie w wyniku tzw. wypadków grudniowych na Wybrzeżu w grudniu 1970 r. Ze stanowiska ustąpił długoletni przywódca partii komunistycznej Wiesław Gomułka. Zastąpił go Edward Gierek, który zadeklarował otwarcie na Zachód. W efekcie argumenty ideologiczne przeciw członkostwu Polski w AIESEC straciły na znaczeniu. Dlatego też na przełomie lat 1970-1971 w ramach Komitetu Koordynacyjnego Studentów Uczelni Ekonomicznych powstał założycielski Komitet Narodowy, który formalnie wprowadził Polskę do AIESEC. Jego przewodniczącym został Marek Gruszczyński, zaś wiceprzewodniczącymi Jerzy Cieślik i Wincenty Kamiński.

Ponowiono próbę uzyskania zgody na członkostwo w AIESEC. Okazało się, o dziwo, że nowe władze nie widzą ku temu  przeszkód. Wniosek członkowski  został złożony i przyjęty  na Światowym Kongresie AIESEC w Hadze w 1971 roku. Zgłoszony został wtedy Komitet Narodowy oraz pierwszy Komitet Lokalny w Szkole Głównej Planowania i Statystyki  (obecnie SGH)  w Warszawie. Trzeba jednak podkreślić, że członkostwo w AIESEC było inicjatywą ogólnokrajową i w wymianie od początku uczestniczyli studenci z różnych uczelni ekonomicznych. Później powstały komitety lokalne na Uniwersytecie Gdańskim, Uniwersytecie Warszawskim, Akademii Ekonomicznej w Katowicach i w innych uczelniach.

Rozwój w kolejnych latach

Początkowo działalność AIESEC w Polsce ograniczała się do wymiany praktyk. Na Kongres Światowy w 1971 r. udało się przygotować 71 praktyk. Ciekawostką może być fakt, że był to pierwszy rok, gdy system wymiany na Kongresie AIESEC został w pełni skomputeryzowany, po fazie eksperymentalnej, realizowanej we współpracy z IBM od 1967 r. Dla pierwszego Komitetu Narodowego AIESEC Polska stanowiło to nie lada wyzwanie ale udało się zakodować w terminie wszystkie dane na używanych w tym czasie perforowanych kartach z kartonu. W 1972 r. na praktyki wyjechało sto kilkadziesiąt studentek i studentów a w 1973 r. ponad trzysta.  Tak dynamiczny wzrost w tym czasie wynikał z ogromnej presji studentów na wyjazdy.

Jeśli chodzi o przyjazdy studentów zagranicznych do Polski to trzeba podkreślić, że jakość praktyk była słaba. Główną przeszkodą był brak znajomości języków obcych wśród kadry menedżerskiej przedsiębiorstw państwowych. Poza tym, w tych czasach władze były przeczulone na punkcie ochrony tajemnicy służbowej. Wszystkie nawet błahe szczegóły chroniono przed wydostaniem się na Zachód i uważano za wiedzę ściśle tajną. Praktykanci byli kierowani głównie do przedsiębiorstw przemysłu spożywczego i handlu detalicznego, gdzie według władz niebezpieczeństwo było mniejsze. Poprawa nastąpiła w momencie otwarcia możliwości organizacji praktyk w przedsiębiorstwach handlu zagranicznego, których personel znał dobrze języki obce.

Stosunkowo szybko podjęto próby realizacji zaawansowanych form wymiany, które już wtedy były traktowane priorytetowo przez międzynarodowe władze AIESEC. Chodzi tu o tzw. Summer School Training Program (SSTP) oraz organizowany cyklicznie przez Lokalny Komitet Uniwersytetu Gdańskiego Baltic Seminar.

Znaczenie pierwszego etapu

Oceniając znaczenie pierwszej fazy rozwoju AIESEC w Polsce trzeba mieć na uwadze panujące szczególne warunki polityczne i społeczno-ekonomiczne. Polska nie była w tym czasie krajem całkowicie zamkniętym ale studenci, którzy wyjeżdżali indywidualnie na Zachód, po pokonaniu rozmaitych biurokratycznych przeszkód, mogli jedynie podejmować działalność zarobkową w Londynie, Sztokholmie  czy Paryżu pracując w barach  lub wykonując rozmaite prace remontowo-budowlane. AIESEC otworzył im możliwość zdobycia praktycznej wiedzy i zapoznania się z funkcjonowaniem nowoczesnych zachodnich przedsiębiorstw. Dla wielu polskich praktykantów było to wydarzenie przełomowe, decydujące o ich dalszych życiowych losach.

W ciągu pierwszego okresu przez praktyki AIESEC przeszła czołówka studentów wszystkich uczelni ekonomicznych w Polsce. Wśród nich byli późniejsi wybitni politycy: Aleksander Kwaśniewski ( były Prezydent RP), Marek Belka (były Premier a obecnie Prezes NBP), Janusz Lewandowski (były Komisarz Unii Europejskiej a obecnie  członek Parlamentu Europejskiego) czy Dariusz Rosati (były Minister Spraw Zagranicznych, obecnie członek Parlamentu Europejskiego).

Poza tym praktyki AEISEC wpłynęły niewątpliwie na jakość nauczania w polskich uczelniach ekonomicznych. W tym czasie w procesie rekrutacji na praktyki priorytetowo traktowani byli najlepsi studenci, zaangażowani w kołach naukowych. Bardzo wielu z nich podjęło pracę na uczelni. Zaczynano wtedy uczyć studentów podstaw marketingu, który w warunkach gospodarki centralnie planowanej praktycznie nie istniał. Sklepy świeciły pustkami a ludzie wykupywali wszystko co się pojawiło na półkach. Zaawansowane techniki sprzedaży i reklamy były więc zbyteczne. Po praktyce w zachodniej firmie, młodzi pracownicy naukowi mogli wykładać z pozycji kogoś, kto nie tylko zna podstawy teoretyczne ale wie z doświadczenia i obserwacji  na czym polega marketing i gospodarka rynkowa. Podobnie było w przypadku zajęć z informatyki (organizacji przetwarzania danych).

W okresie założycielskim 1971-1973 stworzony został mocny fundament, na którym kolejne pokolenia działaczy i sympatyków AIESEC mogły budować przyszłość Organizacji.

AIESEC – perspektywa osobista

United_Brands_AIESECAIESEC wywarł ogromny wpływ na moją przyszłą karierę zawodową. Doświadczenia pionierskiego okresu 1971 – 1973 bardzo się przydały, gdy w 1990 r. przyszło mi budować od podstaw Ernst & Young w Polsce. Dzięki 12-miesięcznej praktyce AIESEC, jaką odbyłem w 1974 r. w Bostonie pracując wdużej amerykańskiej korporacji United Brands, mogłem się zapoznać z nowoczesnymi metodami organizacji i zarządzania. Wiedzę tą wykorzystywałem i nadal z powodzeniem wykorzystuję w pracy konsultanta, menedżera, inicjatora różnych przedsięwzięć społecznych ale także w pracy ze studentami.


English version: AIESEC in Poland – tough beginnings during 1971-1973